عن مولانا امیرالمؤمنین علی(ع): وَمَنِ اسْتَهَانَ بِالْأَمَانَهِ               کسیکه امانت را سبک شمارد وَرَتَـعَ فِــی الْــخِـیَانَــهِ               و در خیانت به خوشی بپردازد وَلَمْ یُنَزِّهْ نَفْسَهُ وَدِینَهُ عَنْهَا        خود و دین خویش را از خیانت رو نکند فَقَدْ أَحَلَّ بِنَفْسِهِ الذُّلَّ وَالْخِزْیَ فِی الدُّنْیَا        ذلت و رسـوایی را در دنـیا بر خـود […]

عن مولانا امیرالمؤمنین علی(ع):

وَمَنِ اسْتَهَانَ بِالْأَمَانَهِ              

کسیکه امانت را سبک شمارد

وَرَتَـعَ فِــی الْــخِـیَانَــهِ              

و در خیانت به خوشی بپردازد

وَلَمْ یُنَزِّهْ نَفْسَهُ وَدِینَهُ عَنْهَا       

خود و دین خویش را از خیانت رو نکند

فَقَدْ أَحَلَّ بِنَفْسِهِ الذُّلَّ وَالْخِزْیَ فِی الدُّنْیَا       

ذلت و رسـوایی را در دنـیا بر خـود وارد ساختـه

وَهــُوَ فِــی الْآخِــرَهِ أَذلُّ وَأَخْـزَى     

و در آخرت ذلیل تر و رسواتر خواهد شد

وَإِنَّ أَعْظَمَ الْخِیَانَهِ خِـیَانَهُ الْأُمَّـهِ        

بزرگترین خیانت خیانت به امت است

وَأَفْـظـَعَ الْغـِـشِّ غِـشُّ الْأَئِــمَّـهِ(۱)     

و زشت ترین فریب کاری فریب رهبران است

معنی خیانت:

مرحوم طریحی صاحب مجمع البحرین می نویسد:

فِی الدُّعاءِ أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْخِیانَهِ: هِیَ مُخالَفَهُ الْحَقِّ بِنَقْضِ الْعَـهْدِ فِـی السِّـرِ وَ هِـیَ نَقـیضُ الْاَمانَـهِ

اصول مدیریتی امیرمؤمنان(ع):

امیرمؤمنان(ع) در نهج البلاغه اعم از خطبه ها ،نامه ها و حکمت ها اصول مدیریت را بصورت گسترده بیان فرموده است بعضی از پژوهشگران آمار آن را متجاوز از یکصد اصل شمرده اند چند مورد را به تناسب جلسه شورای اداری یادآوری می کنم

۱-برنامه ریزی

هر مدیری برای رسیدن به اهداف مدیریتی خود در مجموعه تحت اشراف و مأموریت خویش باید برنامه داشته باشد از تاریخ نظامهای طرفدار برنامه چند دهه بیشتر نگذشته است لکن امیرمؤمنان(ع) حتی برنامه ریزی فردی را نیز مورد توجه قرار داده است

لِلْمُؤْمِنِ ثَلَاثُ سَاعَاتٍ فَسَاعَهٌ یُنَاجِی فِیهَا رَبَّهُ وَسَاعَهٌ یَرُمُّ مَعَاشَهُ وَسَاعَهٌ یُخَلِّی بَیْنَ نَفْسِهِ وَبَیْنَ لَذَّتِهَا فِیمَا یَحِلُّ وَیَجْمُلُ(۲)

انسان باایمان ساعات شبانه‌روز خود را به سه بخش تقسیم مى‌کند: قسمتى را صرف مناجات با پروردگارش مى‌کند و قسمت دیگرى را براى ترمیم معاش و کسب و کار زندگى قرار مى‌دهد و قسمت سوم را براى بهره‌گیرى از لذات حلال و دلپسند مى‌گذارد

 

۲-اشراف بر عملکرد زیر مجموعه

اگر مدیر احساس بکند مسئول بخشی از عهده کار محوله بر نمی آید خودش عهده دار آن کار باشد و مسئولیت آن را به عهده بگیرد اگر در کشورهای غربی وقتی در مجموعه ای اتفاق ناگوار می افتد بالاترین مسئول استعفا می دهد یا کنار گذاشته می شود کار قابل توجیهی است

امیرمؤمنان(ع) فرمود:

کُنَّا إِذَا احْمَرَّ الْبَأْسُ اتَّقَیْنَا بِرَسُولِ اللهِ(ص)، فَلَمْ یَکُنْ أَحَدٌ مِنَّا أَقْرَبَ إِلَى الْعَدُوِّ مِنْـهُ(۳)

هرگاه جنگ شعله ور و سخت می شد ما به رسول خدا پناه می بردیم و در آن هنگام هیچ یک از ما به دشمن نزدیک تر از او نبود

۳-شایسته سالاری

در مجموعه سالم مسئولیت ها بر اساس ضابطه شایسته سالاری واگذار می شود، نه بر اساس دوستی و رابطه. امیرمؤمنان (ع) در بخشی از نامه به مالک اشتر فرمود:

ثـُمَّ انْظُرْ فی اُمُورِ عُمّالِکَ فَاسْتَعْمِلْهُمْ اِخْتِباراً وَ لاَ تُوَلِـّهـِمْ مـُحَابَاهً وَ أَثَـرَهً(۴)

در امور کارگزارانت بنگر و آنان را پس از آزمون و سنجش به کار بگمار، نه به سبب دوستی و علاقه شخصی

۴-اجتناب از مشاغل متعدد

مدیر نباید به کارهای متعدد و مشاغل مختلف مشغول شود، بلکه یک کار را برای خود برگزیند و با استحکام آن را به انجام رساند. متأسفانه در بعضی کشورهای عقب مانده ملاحظه می شود که یک فرد دارای چندین سمت و پست متفاوت است.

 

امیرمؤمنان (ع) فرمود:

مَنْ أَوْمَأَ إِلَى مُتَفَاوِتٍ خَذَلَتْهُ الْحِیَلُ(۵)

کسی که به کارهای گوناگون متوجه شود، چاره اندیشی هایش او را سودی نخواهد بخشید

۵-اجتناب از استبداد رأی

مدیر باید در امور مربوطه با دیگران و مشاوران به تبادل نظر بپردازد.

امیرمؤمنان(ع) فرموده است:

مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأْیِهِ هَلَکَ(۶)

هر کس استبداد رأی داشته باشد هلاک خواهد شد

و در مورد فواید مشاوره فرمود:

وَمَنْ شَاوَرَ الرِّجَالَ شَارَکَهَا فِی عُقُولِهَا(۷)

هر کس با مردمان مشورت کند در عقول آنان مشارکت کرده است

۶-تشویق و تنبیه

در یک اداره سالم از سیستم تشویق و تنبیه برای رواج نیکوکاری و جلوگیری از بزه کاری استفاده می شـود و اگر در جامعه ای نیکوکاران تنبیه و بدکاران مورد احترام و تکـریـم واقـع شـونـد، آن جـامعه نابـسامان خـواهد بـود.

امیرمؤمنان(ع) خطاب به مالک استاندار مصر می فرماید:

وَ لا یَـکـونَـنَّ الْـمُحْسِنُ وَ الْـمُسیءُ عِنْدَکَ بِـمَنْزِلَـهٍ سَواءٌ فَاِنَّ فـی ذلِـکَ

نباید انسان نیکوکار و انسان بدکار نزد تو برابر و یکسان باشند چون این عمل موجب می شود

تَزْهیداً لِاَهْلِ الْاِحْسانِ فِی الْاِحْسـانِ

بر اهل احسان در احسانش سخت بگذرد

وَ تَدْریباً لِاَهْلِ الْاِساءَهِ عَلَی الْاِسـاءَهِ(۸)

و بدکار در کار بد خودش تشویق گردد

 پی نوشت:

(۱)نهج البلاغه نامه ۲۶

(۲)نهج البلاغه حکمت  ۳۹۰            

(۳)نهج البلاغه غریب کلمه ۹

(۴)نهج البلاغه نامه ۵۳                 

(۵)نهج البلاغه حکمت ۴۰۳                                         

(۶)نهج البلاغه حکمت ۱۶۱                         

(۷)نهج البلاغه حکمت ۱۶۱

(۸)نهج البلاغه نامه ۵۳

موضوع: اصول مدیریتی امیرمؤمنان(ع)

مکان:سالن اجتماعات فرمانداری

مناسبت: جلسه شورای اداری