تفسیر قرآن کریم – جلسه چهارم

اندازه فونت :
۱۳۹۱/۰۶/۱۲

 

۴- تفسیر مو ضوعی قرآن :

یعنی آیات مختلفی که درباره یک موضوع در سر تا سر قرآن در حوادث و فرصت های مختلف آمده است جمع آوری و جمع بندی گردد و از مجموع آن نظر قرآن درباره آن موضوع و ابعاد آن روشن گردد .

مثلاً آیات مربوط به خداشناسی از قبیل فطرت ، برهان نظم ، برهان وجوب و امکان و سایر براهین در کنار هم چیده شود و از آنجا که « القرآن یفسّر بعضه بعضاً » ابعاد این موضوع روشن می گردد . همچنین آیات مربوط به بهشت یا دوزخ ، صراط ، نامه اعمال .

آیات مربوط به مسائل اخلاقی : تقوی ، حسن خلق ، شجاعت و ….. آیات مربوط به احکام : نماز ، روزه ، حج ، زکات ، خمس و انفال . آیات مربوط به عدالت اجتماعی و جهاد با دشمن و جهاد با نفس . مسلماً این آیات که در قرآن مجید به مناسبت های گوناگون نازل شده است هر گروه جداگانه جمع آوری و در کنار هم چیده شود و تفسیر گردد . حقایق تازه ائی از آن کشف خواهد شد و از اینجا ضرورت تفسیر موضوعی روشن می شود .

دو سئوال :

الف : چرا قرآن از ابتداء به سبک موضوعی جمع آوری نشده است ؟

جواب : قرآن کتابی است که در طول ۲۳ سال با توجه به نیازهای بشر و شرایط مختلف اجتماعی و حوادث گوناگون و مراحل مختلف تربیتی نازل شده است و همگام با حیات جامعه اسلامی پیش رفته و در عین حال بسته به زمان و مکان خاص نیست . یک روز تمامی بخش های قرآن به محور مبارزه با بت پرستی و شرک و آموزش توحید با تمامی شاخه هایش بود و سوره ها و آیاتی که در این دوران نازل شد همگی بحث از مبداء و معاد می کرد مانند آیاتی که در مکّه در طول ۱۳ سال اول بعثت نازل شد .

روز دیگر بحث های داغ و پرحرارتی پیرامون جهاد و مقابله با دشمنان داخلی و خارجی و منافقان مطرح بود .

یک روز جنگ احزاب پیش آمد لذا سوره احزاب نازل شد و حداقل تعداد ۱۷ آیه آن از این جنگ و حوادث آموزنده و مسائل تربیتی و پیامد های آن سخن گفت . روز دیگر داستان صلح حدیبیه فرا رسید و سوره فتح نازل شد و بعد از آن ماجرای فتح مکّه و غزوه حنین پیش آمد و آیات

« إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْح‏ » و آیات دیگر نازل گردید . خلاصه همزمان با شکوفائی اسلام و حرکت عمومی جامعه اسلامی آیات مناسبی از قرآن نازل شد و این برنامه انسانی را تکمیل کرد .

ب : تفسیر موضوعی چه نتایج و فوایدی دارد ؟

جواب : فواید تفسیر موضوعی را می توان در موارد زیر خلاصه و جمع بندی کرد :

۱- برطرف کردن ابهاماتی که در بدو نظر در برخی از آیات به چشم می خورد و گشودن متشابهات قرآن .

۲- آگاهی از شرایط ، خصوصیّات ، علل و نتایج موضوعات و مسائل مختلفی که در قرآن مطرح است .

۳- بدست آوردن یک تفسیر جامع درباره موضوعات محوری و اساسی از قبیل خداشناسی ، حکومت اسلامی ، عبادات ، جهاد و ……

۴- بدست آوردن اسرار و پیام های تازه قرآن از طریق انضمام آیات به یکدیگر .

۵- تفسیر موضوعی موجب می شود از پراکنده گوئی و جزئی گوئی پرهیز شود و در نهایت نظر و هدف کلّی قرآن در هر موضوع مشخص گردد .

اشکال :

بعضی ایرادی به تفسیر موضوعی وارد کرده اند که برای تعلّم خوب نیست و یا اساساً تفسیر نیست چون توجهی به تک تک آیات ندارد ؟

پاسخ :

اتفاقاً تفسیر موضوعی بالاترین مرتبه تفسیر است که مفسّر انجام می دهد چون از مرحله تفسیر

عادی و آیه به آیه قرآن فراتر رفته و به جمع بندی رسیده است و برای تعلّم نیز مناسب تر است چون شنونده را به یک جمع بندی موضوعی آیات می رساند و او را در یک موضوع بصیر و روشن می سازد .

 

سوال خود را مطرح کنید :