تفسیر قرآن کریم _جلسه اول

اندازه فونت :
۱۳۹۱/۰۶/۱۲

شناخت اصول دین :

آگاهی بر مباحث جهان بینی اسلامی و شناخت عقاید صحیح در مورد خداوند ، نبوّت ، امامت ، معاد و عدل از دیدگاه شیعه اصول دین نامیده شده است .

و در اصطلاح فنی از آنها به عنوان علم کلام یا عقاید و امروزه تحت عنوان جهان بینی نام برده می شود .

دیدگاه مفسران در مورد این شرط :

۱- جلال الدین سیوطی و زمخشری بر ضرورت شناخت مفسر در این مورد تأکید دارند .

۲- مفسران متأخر و معاصر این شرط را لازم نمی دانند یا حداقل شرط شناخت اصول عقاید را ذکر نکرده اند .

۳- مرحوم علامه طباطبائی در تفسیر المیزان خود اصول عقاید را موجب و علّت پیدایش تطبیق در تفسیر قرآن می دانند و می فرمایند :

متکلمان بر طبق اقوال مذهبی تفسیرهای گوناگونی گزیده اند این همان تطبیق است .

تذکر :

شاید بدین علت باشد که علم کلام در نزد هر مذهب و گروهی از مسلمانان به نوعی تکوین یافته که مدافع نظرات خاص آنهاست و اگر کسی با دیدگاه کلامی خاص به قرآن نظر کند و از آن زاویه به تفسیر آن بپردازد در حقیقت با پیش داوری به تفسیر قرآن پرداخته است . این موجب می شود نتواند یک تفسیر معتبر و بی پیرایه ارائه کند بویژه با توجه به این نکته که لازم است مسلمانان اصول عقائد خود را باید از قرآن بگیرند نه اینکه عقاید عقاید خود را بر قرآن تطبیق دهند .

اجتناب از تفسیر به رای :

مفسر بزرگ قرآن مرحوم آیه ا…. خوئی در معنی تفسیر به رأی می فرماید : شاید معنی تفسیر به رأی این باشد که فرد بطور مستقل و بدون مراجعه به کلمات ائمه علیهم السلام در موردی نظر بدهد در حالی که معلوم است ائمه علیهم السلام همتای قرآنند و در موقع تمسک به قرآن مراجعه به آنان واجب است . (۱)

بنابراین اگر انسان به عموم یا اطلاق که در قرآن وارد شده بدون تحقیق از تخصیص با تقیید موجود در بیانات ائمه (ع) عمل کند البته تفسیر به رأی است

توضیح :

در ارتباط با ممنوع بودن تفسیر به رای روایات متعددی وارد شده است که از مفاد و محتوای مجموع آنها دو علت زیر در ممنوعیت تفسیر به رأی بدست می آید .

الف : جدل و خود نمائی :

شخص در تفسیر قرآن هدفش خود نمائی و غلبه کردن بر مخالف خویش باشد چنین فردی تنها می کوشد با استناد به آیات متشابه که می تواند خواسته وی را تأمین سازد نظر و رای مخصوص خود را خواه درست باشد یا نادرست استحکام بخشد .

ب : تکیه بر تعابیر ظاهری :

یعنی مفسّر بدون استناد به اصلی استوار و تنها با تکیه بر تعابیر ظاهری آیات تفسیر کند چنین تفسیری سخن گفتن از روی جهل و نادانی است .

چند شرط دیگر :

در میان مفسّران چند شرط دیگر نیز مطرح شده که بر مفسّر قرآن لازم است دارا باشد از آن جمله است :

۱- شناخت پیدا کردن بر علم فقه

۲- اطلاع از علم اصول

۳- علم الموهبه که بعضی از مفسران مطرح فرموده

۴- اجتناب کردن از هر نوع پیش داوری

۵- آگاهی از تاریخ اسلام

۶- دارا بودن بر بینش های فلسفی ، اجتماعی ، اخلاقی

۷- اطلاع از دیدگاه مفسران دیگر

منابع تفسیر قرآن :

مفسّر برای تفسیر قرآن نیازمند به منابع است که به ترتیب زیر است .

۱- ظواهر آیات :

عبارت ها و الفاظ هر آیه که مورد تفسیر قرارمی گیرد از نظر بیان کردن مقصود امکان دارد چند صورت داشته باشد

الف : نص باشد :

یعنی هدف و مقصود گوینده را بطور صحیح و قاطع بیان کند به طوری که در وجوب اصل نماز ، روزه و حج چنین است . ( هر چند جزئیات و شرایط کاملاً مورد نظر قرار نگرفته و کاملاً بیان نشده ) .

ب : ظهور داشته باشد :

یعنی امکان دارد یک آیه ظهور در مطلبی داشته باشد هر چند تصریح به آن مطلب ندارد لکن عموم مردم آشنا به لغت عرب یک مطلب را از آن می فهمند .

ج : مجمل و مبهم باشد :

یعنی بعضاً یک آیه قرآن بطور مجمل و مبهم مطلبی را بیان می کند که مقصود گوینده سخن روشن نیست مگر اینکه به آیات واضح دیگر مراجعه شود این قبیل آیات را متشابهات می گویند . به طوری که آیات صریح را محکمات می نامند .

توضیح :

آیات قرآنی که در دلالت کردن بر مقصود نصّ باشند یا ظهور داشته باشند برای شنونده و تفسیر کننده حجت هستند چون بنای عقلانی جهان بر حجت بودن نصّ و ظهور است

آیات قرآنی که در دلالت کردن به هدف مجمل ( متشابه ) باشند قابل پیروی نیستند .

مگر در صورتی که از طریق روایات معتبر یا عقل تفسیر شده و مقصود گوینده روشن شود .

پی نوشت:

(۱) البیان ج۲ ص ۲۸

 

سوال خود را مطرح کنید :