موضوع: شام غریبان امام حسین (ع) مکان: مسجد جامع ملا احمد مناسبت: روزعاشورای سال۱۴۴۰    قال الرّسول (ص): مَن بَکى عَلى مُصابِ هذِهِ البِنتِ (زینبب(س))کانَ کَمَن بَکى عَلى أخَوَیهَا الحَسَنِ و الحُسَینِ علیهماالسلام(۱) مقدمه: ۱-از عصر روز عاشورا و پس از شهادت اباعبدله الحسین علیه السلام مسئولیت و مدیریت بقایای کاروان حسینی بعهده حضرت زینب(س) […]

موضوع: شام غریبان امام حسین (ع)

مکان: مسجد جامع ملا احمد

مناسبت: روزعاشورای سال۱۴۴۰

 

 قال الرّسول (ص):

مَن بَکى عَلى مُصابِ هذِهِ البِنتِ (زینبب(س))کانَ کَمَن بَکى عَلى أخَوَیهَا الحَسَنِ و الحُسَینِ علیهماالسلام(۱)

مقدمه:

۱-از عصر روز عاشورا و پس از شهادت اباعبدله الحسین علیه السلام مسئولیت و مدیریت بقایای کاروان حسینی بعهده حضرت زینب(س) قرار گرفت.

۲-چند مطلب در ارتباط با عظمت شخصیت حضرت زینب (س) لازم به یاد آوری است:

الف: فرمایش مذکور رسولخدا(ص) که پاداش گریه بر مصائب زینب (س) را مساوی با گریه بر امام حسن و امام حسین معرفی فرموده است.

ب: درطول دوران اسارت امام زین العابدین (ع) همراه حضرت زینب (س) بود که می فرماید:

إنَّ عَـمَّـتِی زَیْـنَبَ علیها السّلام کَانَـتْ تُــؤَدِّیَ صلاتَها مِـنْ قِـیَامٍ الْفَرَائِضَ وَ النَّوَافِلَ عِنْدَ سَیْرُنا مِنَ الْکُوفَهِ إِلَى الشَّامِ وَ فِی بَعْضِ الْمَنَازِلِ کَانَتْ تُصَلِّیَ مِنْ جُلُوسٍ لِشِدَّهِ الـْجُوعِ وَ الضَّعْفِ

با نگرانی از علت ضعف پرسیدم فرمود غذایم را در میان کودکان تقسیم می کنم.(۲)

ج: عبادت و شب زنده داری حضرت زینب(س) به مرحله ای رسیده بود که امام حسین (ع) از او درخواست می کند:

یا اُختاهُ! لا تَنْسینِی فِی نافِلَهِ الْلَّیلِ(۳)

 

د: حضرت فاطمه بنت الحسین(ع) میگوید:

در شب عاشورا عمه ام زینب پیوسته در محراب عبادت ایستاده بود . نماز و نیایش داشت و پیوسته اشک از چشمانش سرازیر می شد.(۴)

تذکر:

حضرت فاطمه بنت الحسین (ع) به قدری عظمت داشت که امام حسین(ع) ودایع امامت را در روز عاشورا به ایشان سپردند که پس از پایان بیماری امام زین العابدین (ع) به ایشان تحویل دهد.(۵)

 

مظاهر قدرت معنوی زینب(س) :

ضروری می دانم در این شب بی مانند چند نمونه از مدیریت های امام گونه آن بزرگوار را یادآوری کنم تا هرچه بهتر مشخص گردد که چرا برآن بزرگوار را شَریکَهُ الحُسَیْنِ یا نائِبَهُ الحُسَینِ و یا بَطَلَهُ کَربَلاء خطاب می کنند.

۱-نمونه اول:

حضرت زینب در طول دوران اسارت تمامی اقشار و کسانی را که به نحوی در به شهادت رساندن امام حسین(ع) و سائر شهدای کربلا نقش ایفا کردهو جنایات پیرامونی را مرتکب شده بودند به محاکمه کشید و آنان را افشا نمود. ازقبیل: مردم بی وفای کوفه ، مردم ضد اهل بیت شام، عبیدالله بن زیاد والی کوفه و خود یزید جنایتکار در کاخ خویش.

 

در حدی که امام زین العابدین(ع) خطاب به ایشان فرمود:

أنتِ بِحَمدِاللّه ِ عالِمَهٌ غَیرُ مُعَلَّمَهٍ فَهِمَهٌ غَیرُ مُفهَّمَهٍ(۶)

 

۲-نمونه دوم:

نمونه دوم از عظمت حضرت زینب(س) مدیریت اسرا در طول دوران اسارت بود . در حدی که اشاره گردید غذای ناچیز و جیره بندی شده خود را در میان کودکان تقسیم می فرمود.

 

۳-نمونه سوم:

پرستاری و حراست از جان امام زمان یعنی حضرت امام زین العابدین(ع) .خود آن بزرگوار می فرماید:

موقع عبور از قتلگاه حالتی به من رخ داد که می خواست روحم از بدن جدا شود و عمه ام زینب متوجه شد و به من دلداری داد.

 

۴-نمونه چهارم:

مدیریت و پشت سرگذاشتن شب شام غریبان. در مورد مصائب شام غریبان گزارش مستندی وجود ندارد که در شب پر خطر به ایتام آل محمّد(ص) چه گذشت. به نظر اینجانب بهترین تعبیر از مصائب شب شام غریبان تعبیر مرحوم نیّر تبریزی است که نوحه خوانان و روضه خوانان معمولا در این شب می خوانند لکن به عمق آن توجه نمی کنند.

شعر این است که:

اگـر صبح قیامت را شـبی است آن شـب است امـشب

طبیب از من ملول و جان ز حسرت بر لب است امشب(۷)

 

فضای شام غریبان:

۱-در دشت مخوف عده ای از کودکان یتیم، زنان شوهر از دست داده و خواهران برادر از دست داده دور هم جمع    شده اند و هر لحظه به جان خود احساس خطر می کنند.

۲-حوادث و اتفاقات تلخ و وحشتناک روز عاشورا از ذهن همه‌ی آنان عبور می کرد. از قبیل:

الف:رفتن به سوی قتلگاه

امام عصر(عج) این صحنه را چنین تصویر فرموده اند:

فَلَمّا رَاَیْنَ النِساءُ جَوادکَ مَخْزِیّاً

چون بانوان اسب خوار تورا دیدند

بَـرَزْنَ مِـنَ الْـخُـدُورِ

از خیمه ها بیرون ریختند

لاطِماتِ الْـوُجُـوهِ  

در حالی که لطمه به صورت می زدند

وَ إِلى مَصْرَعِک َ مُبادِرات  

به سوی قتلگاه تو آمدند

وَ الشِّمـرُ جالِسٍ عَـلی صَدرِکَ مُـولِـعٍ سَیفَهُ عَـلَی نَـحرِکَ(۸)

در همان حال شمر بر سینه تو نشسته و شمـشیـرش را بـرگـلویـت گـذاشـته

حضرت زینب(س) فریاد کشید:

یا عُمَرُ أیَقْتُل أبو عَبدِ اللهِ وَأنتَ تَـنْـظُرَ إلَیهِ؟

چون جوابی نشنید خطاب به لشکر فرمود:

أما فیکُمْ مُسْلِمٌ فَلَمْ یُجِبها أحَدٌ(۹)

 

ب:حمله به خیمه ها

پس از شهادت امام به خیمه ها حمله کردند

سیّد بن طاووس می نویسد:

تَسابَقَ الْقَوْمُ عَلی نَهْبِ بُیُوتِ آلِ الرَّسُولِ(۱۰)

در غارت کردن خیمه ها بر همدیگر سبقت می گرفتند

فاطمه بنت الحسین (ع) فرمود:

رأیـتُ رَجُـلاً یَـسُوقُ النِّساءَ بِکَـعْـبِ رُمِـحهِ وَ هُـنَّ یَـلُـذْنَ بَعضَهُـنَّ عَلـی بَعْضٍ وَ قَدْ اُخِذَ ما عَلَیْهُنَّ مِنْ أخْمِرَهٍ و اَسْوِرَهٍ(۱۱)

مردی را دیدم که زنان را پیش می برد با گره نیزه خود می زد و آنان به همدیگر پناه می بردند و هرچه زیور آلات داشتند میگرفت

مرحوم ابن طاووس می نویسد:

جَعَلُوا یَنْتَزِعُونَ مِلْحَفَهَ الْمَرْاءَهِ عَلی ظَهْرِها، ثُمَّ أخْرَجُوا النِّساءَ مِنَ الـَخیمَهِ وَ أشعَلوا فِیها النَّارَ(۱۲)

آنها حتی به چادری که خانمی به کمر بسته بود رحم نکرده و می گرفتند و سپس زنان را از خیمه خارج ساخته و خیمه ها را آتش زدند

درخواست زنان از عمر سعد:

فَصاحَ النِّساء بِوجْهِهِ وَ بَکینَ

عمر دستور داد کسی متعرض زنان و امام سجاد(ع) نشود . وقتی خانمهای بی پناه این برخورد را دیدند از عمر خواستند

یَسْتَرْجِـعَ ما اُخِذَ مِنهُنَّ لِیَتَسَتَّرْنَ بِهِ(۱۳)

لباس های آنهان را برگردانند تا خودرا بپوشانند

پی نوشت:

(۱)بحار الانوار/علامه مجلسی ج۸۳ ص۲۵

(۲)ریاحین الشریعه/محلاتی ج۳ ص۶۲

(۳)اعلام النساءالمومنات/ص۳۸۱

(۴)بانوی شجاع زینب کبری /ص۳۸

(۵) بصائرالدرجات/ص۱۶۲                                                                                                     

(۶)بحارالانوار/علامه مجلسی ج۴۵ص۱۶۴                             

(۷)دیوان نیر تبریزی

(۸)بحار الانوار/علامه مجلسی ج۹۸ ص۲۴۰

(۹)الارشاد/شیخ مفید ج۲ ص۱۱۲

(۱۰)لهوف/سیدبن طاووس ص۱۷۸

(۱۱)مقتل الحسین/ مقرم ص۳۵۵

(۱۲)لهوف/سیدبن طاووس ص۱۸۰

(۱۳) مقتل از مدینه تا مدینه – صفحه ۷۸۵