مروری بر زندگی سیاسی امام حسن مجتبی(ع)

اندازه فونت :
۱۳۹۹/۰۲/۲۰

مقدمه:

با تبریک ۱۵ رمضان روز فرخنده میلاد امام حسن مجتبی(ع) بدین مناسبت مروری خواهیم داشت بر زندگی سیاسی آن بزرگوار در دوران امامت ایشان

 

بعنوان تبرک لازم مـی دانـم روایـتی را از آن بزرگوار ترجمه کنم فرمود:

نـَحْنُ رَیْحانَـتا رَسُولِ اللهِ وَ سَـیِّـدا شَـبابِ اَهْلِ الْجَنَّهِ فَلَعَنَ اللهُ مَنْ یَتَقَدَّمُ اَوْ یُقَدِّمُ عَلَیْنا اَحَداً(۱)

ما دو برادر ریحانه رسولخدا(ص) هستیم و سرور جوانان اهل بهشت پس خدا لعنت کند کسی را که بر ما پیشی گیرد و یا دیگری بر ما مقدم بدارد

 

یادآوری:

از رحلت رسولخدا(ص) (سال ۱۱ هجری) تا رحلت امام حسن عسکری(ع) (سال ۲۶۰ هجری) که ۲۵۰ سال می باشد دوران امامت ائمه(ع) است

از این دوران ۲۵۰ ساله ۱۰ سال به امامت امام حسن مجتبی(ع) اختصاص دارد که آنحضرت در سن ۲۷ سالگی و پس از شهادت امیرمؤمنان در ۲۱ رمضان سال ۴۰ هجری قمری به امامت رسید و ۱۰ سال طول کشید و ۷ ماه آن را به اداره امور مسلمانان پرداخت

 

مظلومیتهای امام حسن(ع):

امام حسن مجتبی(ع) در میان ائمه(ع) بسیار مظلوم بوده و این مظلومیت ابعاد مختلفی دارد و سخت ترین آنها بی وفایی و خیانت طرفداران آن بزرگوار می باشد

الف:یاران خائن و بی وفا

فقیه نامدار شیعه مرحوم شیخ مفید در کتاب الارشاد طرفداران ظاهری امام حسن مجتبی(ع) را به ۵ گروه زیل تقسیم فرموده

۱-تعدادی از شیعیان واقعی اهل بیت(ع)

۲-جمعی از خوارج ضد اهل بیت و مخالف معاویه

۳-تعدادی از انسانهای سودجو و دنیاپرست

۴-جمعی از انسانهای شکاک و دو دل

۵-تعدادی متعصبان عشریه و پیرو سران خود نه امام(ع)(۲)

 

ب:خیانت فرماندهان

تعدادی از فرماندهان نیروهای امام که برای جنگ با معاویه سازماندهی شده بودند با اخذ رشوه از جاسوسان معاویه خود را تسلیم کردند

بعنوان مثال عبیدالله بن عباس که با ۱۲ هزار نیرو به سوی جنگ با معاویه اعزام شده بود طولی نکشید با دریافت یک میلیون درهم شبانه همراه ۸ هزار نفر به معاویه پیوست

 

ج:جنایت خوارج

وقتی امام(ع) جهت مقابله با نیروهای اعزامی معاویه بسوی شهر مدائن حرکت می کنند در روستایی بنام ساباط یک شب توقف می کنند که صبح آن خوارج نیروهای امام(ع) به آن بزرگوار حمله ور شده و مجروح می سازند و سجاده او را از مصلایش خارج ساختند(۳)

 

د:توطئه های خبیثانه معاویه

معاویـه عـلیه اللـعنه جهـت برانـدازی حکـومت امام حسن(ع) از روشهای متعددی استفاده کرد از جمله:

۱-فریب دادن و خریدن برخی از فرماندهان

۲-شایعه پراکنی علیه امام(ع) با استفاده از عوامل نـفوذی خـود و منافقان داخـل اردوگاه امام

۳-با تحریکات معاویه در لحظاتی که امام برای مقابله با معاویه نیرو اعزام می کرد تعدادی از یاران بی وفا دم از صلح می زدند(۴)

 

یادآوری:

در ارتباط با مباحث گذشته از منابع زیر نیز استفاده شده است

۱-الارشاد/شیخ مفید

۲-شرح نهج البلاغه /ابن ابی الحدید

۳-اسدالغابه/ابن اثیر

۴-تاریخ یعقوبی

۵-تاریخ دمشق ابن عساکر

 

صلح تحمیلی بر امام حسن(ع):

علل و عوامل متعدد از جمله خیانتها،جنایتها و خباثتهای مذکور زمینه را برای تحمیل صلح بر امام حسن(ع) فراهم ساخت

در عین حال اگر انسان بی غرض و منصف بر مواد این صلح نامه دقت بکند مظلومیت امام(ع) و خاندان رسولخدا(ص) و شیعیان آنان هر چه بیشتر روشن و مشخص خواهد شد

ماده اول:

معاویه متعهد می شود بر اساس کتـاب خدا و سنت رسولخدا(ص) عمل نماید

ماده دوم:

معاویه حق تعیین خلیفه بعد از خـود ندارد خلافت از آن امام حسن است

ماده سوم:         

معاویه حق ندارد بـه علیّ بـن ابـی طالـب(ع) کوچکترین بی احترامی و اهانتی بکند

ماده چهارم:

معاویه متعهد می شود به شیعیان امیرمؤمنان علی(ع) تعرض نکند و حقوق مالی و جانی آنـان را هر کجا که باشـند رعـایت بـکند

 

عملکرد معاویه:

خوشبختانه نقض عهد معاویه را نوع دانشمندان ،مورخان و محدثـان بـرادران اهـل سنـت بـیان کرده انـد از جمـله

۱-ابوالفرج اصفهانی در مقاتل الطالبیین

۲-ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه

۳-دینوری در الامامه والسیاسه

۴-محمد بن عیسی ترمذی در سنن خود

۵-زمخشری در ربیع الابرار

۶-ابن حجر عسقلانی در فتح الباری

۷-ابن اثیر در تاریخ الکامل

۸-ابن حجر در لسان المیزان و تهذیب التهذیب

۹-نسائی در السنن الکبری

۱۰-سید محمد ابن عقیل در النصائح الکافیه

 

مواضع معاویه بعد از صلح:

۱-موقع ورود به کوفه خطاب به مردم گفت:

اِنّــی وَاللهِ ما قاتـَلْـتُـکُـمْ لِـتُـصَـلُّـوا وَلالِتَصُومُوا… وَ اِنَّما قاتَلْتُکُمْ لِأَتَأمَّرَ عَلَیْکُمْ(۵)

 

۲-در مورد شروط چهارگانه صلح نامه گفت:

کُلُّ شَرْطٍ شَرَطْتُهُ تَحْتَ قَدَمی(۶)

 

۳-در مورد بند سوم صلح نامه زمخشری در کتـاب ربـیع الابـرار مـی نـویـسـد:

در دوران مـعـاویـه بـر بـالای ۷۰ هـزار منبر به حضرت علی(ع) ناسزا می گفتند(۷)

 

۴-در مورد بند چهارم صلح نامه که عدم تعرض به شیعیان امیرمؤمنان(ع) بود ابن ابی الحدید در این زمینه می نویسد:

۱-معاویه دستور داد شیعیان را هر کجا یافتند بکشند

۲-ابن اثیر در تاریخ الکامل می نویسد در طول شش ماه ۸۰ هزار نفر از دوستان علی(ع) را کشتند جرم آنان فقط دوستی علی(ع) بود(۸)

۳-ابن ابی الحدید در نهایت یک جمله بـسیار تلخ و زجـر آور نقل می کند

حَتّـی أنّ الرَّجل لَیُقالُ لَـهُ زِنْـدیـقٌ اَوْ کافِـرٌ أَحَبُّ اِلَیْهِ (معاویه) مِنْ أَنْ یُقالَ شیعَهُ عَلِیٍّ(۹)

 

امام حسن(ع) کریم اهل بیت(ع):

یکی از القاب مشهور امام حسن مجتبی(ع) کریم اهل بیت است بدین جهت روز میلاد آن حضرت بنام روز اکرام و آغاز هفته اطعام نیازمندان نامگذاری شده است

 

نمونه هایی از کرامت امام(ع):

۱-دو بار کل دارایی خود را در راه خدا بخشید

۲-سه بار اموالش را دو قسمت کرد نیمی برای خود و نیمی به نیازمندان بخشید(۱۰)

۳-یکبار اعتکاف و طواف خود را نیمه تمام رها کرد تا نیاز شخصی را بر آورده سازد(۱۱)

 

منابع کمکی امام(ع):

۱-اموال شخصی خویش

۲-از طریق صدقات

۳-موقوفات پیامبر(ص) امیرمؤمنان(ع) و فاطمه(ع)

 

روشهای کمک رسانی امام(ع):

الف:کمکهای مستمر                    

عده ای از نیازمندان بصورت مستمر به امام مراجعه می کردنـد و سـهم خـود را دریـافت مـی کردند

 

ب:کمک های مقطعی

عده ای از نیازمندان بصورت مقـطعی بـه آن حضرت مراجعه نموده و رفع نیاز می کردند

 

مصادیق کمکها:

  • سالمندان نیازمند
  • یتیمان مدینه منوره
  • خانواده شهدای نیازمند
  • اصحاب صفه مدینه
  • فقرا و مساکین
  • نیازمندان اطراف مدینه
  • مسافران در راه مانده
  • هزینه ازدواج
  • هزینه مداوای مریضان و…

 

پیام امام حسن(ع) به گروه های جهادی ایران اسلامی:

وقتی امام مجتبی(ع) جهت برآوردن نیاز نیازمندان اعتکاف و طواف خود را در مسجد الحرام نیمه تمام گذاشت ابن عباس می گوید:به امام مجتبی(ع) عرض کردم آیا فراموش کردید که معتکف هستید؟

 

امام در پاسخ فرمودند:

سَمِعتُ أبی یَقولُ سَمِعتُ رَسولَ اللهِ(ص) یقُول:

مَنْ قَضی أَخاهُ الْمُؤْمِنِ حاجَهً کانَ کَمَنْ عَبَدَاللهَ تَعالی تِسْعَهَ آلافِ سَنَهً صائِماً نَهارَهُ وَ قائِـماً لَیْلـَهُ(۱۲)

از پدرم شنیدم می فرمود:از رسولخدا(ص) شنیده می فرمود:هر کس برای برادر مؤمن خود یک نیاز برآورده کند همچون کسی خواهد بود که خدای بزرگ را ۹ هزار سال عبادت کرده در حالی که روزها روزه و شب ها تا صبح در حال عبادت باشد

 

پی نوشت:

(۱)کلمه الامام الحسن ج۷ ص ۲۱۱

(۲)الارشاد/شیخ مفید ج۲ ص۷                                        

(۳)مقاتل الطالبیین /ابوالفرج اصفهانی ص ۷۲

(۴)پایگاه اطلاع رسانی آیت ا.. مکارم

(۵)شرح نهج البلاغه /ابی الحدید ج۱۶ص۴۶                                  

(۶)پایگاه اطلاع رسانی ویکی فقه                                                  

(۷)ربیع الابرار ج۲ ص ۱۸۶

(۸)الکامل فی التاریخ ج۳ص۲۲۹                 

(۹)شرح نهج البلاغه ج۱۱ص۴۴   

(۱۰)انساب الاشراف ج۳ص۷        

(۱۱)تاریخ و مشق /ابن عساکر ج۱۳ص۲۴۸    

(۱۲)بحار الانوار/مجلسی ج۹۴ص۱۲۹

 

سوال خود را مطرح کنید :