« وَ خُزّانَ الْعِلْمِ »   صاحب ریاض الجنه می نویـسد: اَلْخُزّانُ : جَمْعُ خازِن مِنْ خَزَنْتَ الـْمالَ اِذا وَضَعْتَهُ فِـی الـْخَـزانَهِ خزان جمع خازن است از خَزَنْتَ الْمالَ یعنی مال را در خزانه قرار دادی وَ هـِی ما یـُحْفَظُ فِیهِ نَفائِسُ الْأَمْوالِ(۱) و خزانه چیزی است که در او نفیس ترین اموال را حفظ […]

« وَ خُزّانَ الْعِلْمِ »

 

  • صاحب ریاض الجنه می نویـسد:

اَلْخُزّانُ : جَمْعُ خازِن مِنْ خَزَنْتَ الـْمالَ اِذا وَضَعْتَهُ فِـی الـْخَـزانَهِ

خزان جمع خازن است از خَزَنْتَ الْمالَ یعنی مال را در خزانه قرار دادی

وَ هـِی ما یـُحْفَظُ فِیهِ نَفائِسُ الْأَمْوالِ(۱)

و خزانه چیزی است که در او نفیس ترین اموال را حفظ می کند

 

۱-امام صادق (ع)می فرماید :

نـَحْـنُ وُلاهُ أَمْـرِ اللهِ وَ خـَزَنَـهُ عِـلْـمِ اللهِ(۲)

ما صاحبان امر خدا و خزانه داران دانش او هستیم

۲-امام باقر(ع) می فرماید:

نـَحْـنُ خـُزّانُ عـِلْـمِ اللهِ(۳)

ما خزانه داران دانش خداوند هستیم

یادآوری:

در امور مادی ، خزانه با خزانه دار فرق دارد چون متاع مادی را در صندوق یا انباری می گذارند و کلید آن را به دست خزانه دار می سپارند

در امور غیر مادی خزانه و خزانه دار یکی هستند ، بدین ترتیب اگرچه در اینجا از ائمه (ع) به عنوان خازن و نگهبان علم مخزون یاد شده است ولی منظور ازآن همان خزینه بودن آن ذوات مقدس است(۴)

 

سوال:

مقصود از علم و دانش خداوند که ائمه (ع) خزانه دار و نگهبان آن معرفی شده اند کدام علم است؟

پاسخ :

حقیقت و ماهیت علم و دانش خداوند برای انسانهای معمولی مجهول است لکن از ائمه (ع) در ارتباط با توضیح و تبیین دانش خدا روایاتی وارد شده است از جمله:

 

امام باقر(ع)می فرماید:

اِنَّ لِلّهِ تَـعالِـی عـِلـْماً خاصّاً وَ عِـلـْماً عامّاً

خـداوند مـتـعال دانشـی خـاص دارد و دانشـی عام

فَاَمَّا الْعِلـْمُ الـْخاصُّ فَالْعِلْمُ الَّذِی لَمْ یُطْلِعْ عَلَیْهِ مَلائِکَتَهُ الْمُقَرَّبِینَ وَ اَنْبِیائَهُ الْـمُرْسَـلیـنَ

دانش خاص او همان دانشی است که فرشتگان مقرّب و پیامبران فرستاده شده او هم بر آن آگاهی ندارند

وَ اَمّا عِلْمُهُ الْعامُّ فَاِنَّهُ عِلْمُهُ الَّذِی أَطْلَعَ عَلَیْهِ مـَلائِکَتَـهُ الْـمُقَرَّبیـنَ وَ اَنـْبِـیائَهُ الْـمُـرْسَـلـیـنَ

و دانش عام او همان دانشی است که فرشتگان مقرّب و پیامبران فرستاده شده او بر آن آگاهی دارند

وَ قَـدْ وَقـَعَ اِلـَیْنا مِـنْ رَسُولِ اللهِ(ص) (۵)

و همانا آن از پیامبر خدا (ص) به ما رسیده است.

۲-از تعدادی روایات و احادیث بدست می آید تمامی علومی که خداوند در اختیار پیامبران خویش قرار داده بود در اختیار ائمه (ع) قرار داده شده است فقیه نامدار شیعه مرحوم شیخ مفید یکی از سخنرانی های امیرمؤمنان(ع) را نقل می کند که در آغاز بیان خویش چنین می نویسد:

وَ مِنْ کَلامِهِ (ع) فِی أَهلِ الْبِدَعِ وَ مَنْ قالَ فِی الدِّینِ بِرَأیِهِ وَ خالَفَ طَریقَ أَهْلِ الْحَقِّ، ما رَواهُ ثِقاهُ أَهْلِ النَّقْلِ عِنْدَ الْعامَّهِ وَ الْخاصَّهِ …

از سخنان آن حضرت درباره بدعت گذاران و آنان که در دین به رأی خود سخن گویند و با روش اهل حق مخالفت می کنند سخنی است که روایان موثّق در پیش سنّی و شیعه روایت کرده اند…

أَیُّهَا النَّاسُ عَلَیْکُمْ بِالطَّاعَهِ وَ الْمَعْرِفَهِ بـِـمَـنْ لَا تـُـعــْذَرُونَ بـِـجــَهـَالَــتـِهِ

ای مردم بر شما باد به پیروی کردن و شناختن کسی که به شناختن او معذور نیستید ( مقصود شناختن ائمه (ع) است)

فَإِنَّ الْعِلْمَ الَّذِی هَبَطَ بِهِ آدَمُ وَ جَمِیعَ مَا فُضِّلَتْ بِهِ النَّبِیُّونَ إِلَى خَاتـَمِ النَّبِیِّینَ فِی عِتْرَهِ مـُحَمَّدٍ (ص)

زیرا آن علمی که آدم ازآسمان فرود آورد و همه آنچه پیامبران بوسیله آن برتری جستند تا برسد به پیامبر شما خاتم النبیین (ص) همگی نزد عترت پیامبرتان محمّد (ص) است

فَـأَیـْنَ یـُتـاهُ بِکُـمْ بَـلْ أَیـْنَ تَـذْهـَبُـونَ‏(۶)

پس در کجا سرگردان شده اید بلکه به کجا می روید ؟

۲-سلیمان بن ابراهیم قُندُوزی از علمای بزرگ حنفی مذهب در کتاب یَنابیعُ الْمَوَدَّهِ لِذَوِی الْقُرْبی نقل می کند که امیرمؤمنان (ع) فرمود:

سَلُونِـی عَنْ اَسْـرارِ الْغـُیوبِ فَاِنّی وارِثُ عُلُومِ الْاَنْبِیاءِ وَ الْمُرْسَلینَ(۷)

از رازهای نهانی از من بپرسید که من وارث علوم پیامبران و فرستاده گان هستم

۳- امام صادق (ع) خطاب به ابوبصیر فرمود:

عِنْدَنَا الصُّحُفِ الَّتِی قالَ اللهُ عَزَّوَجَلَّ : صـُحُفِ اِبْراهـیـمَ وَ مُـوسی(۸)(۹)

صحفی که خداوند عز و جل فرمود: صحف ابراهیم و موسی نزد ما می باشد

۴- امام صـادق (ع) در پاسـخ بـه پرسش عبدالله بن سنان فرمود:

… وَ کُلُّ کِتابٍ مُنْزَلٍ (نَزَلَ) فَهُوَ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَ نَحْنُ هُمْ (۱۰)

تمامی کتب نازل شده در پیـش اهـل علم است و ما همان اهل علم هستیم.

پی نوشت:

(۱)ریاض السالکین / سید علی خان ج ۲ ص ۴۸       

(۲)بصائر الدرجات / ابن فروخ   ج ۷ ص ۶۱                                   

(۳)اصول کافی / کلینی ج ۱ ص ۱۹۳  

(۴)ادب فنای مقربان / جوادی آملی ج ۱ ص ۱۷۵

(۵)کتاب التوحید / شیخ صدوق ص ۱۳۴ ح ۱۴

(۶)کتاب الارشاد / شیخ مفید ج ۱ ص ۲۳۲

(۷)ینابیع الموده / قندوزی ج ۱ ص ۲۱۳                                                                              

(۸)اصول کافی / کلینی ج۱ ص ۲۲۵

(۹)سوره الاعلی آیه ۱۹                                                                                                         

(۱۰)بصائر الدرجات / صفار قمی ص ۱۳۶

 

مکان: حسینیه حاج میرزا ابراهیم

موضوع: شرح زیارت جامعه کبیره(۵)

مناسبت: جلسه زیارت جامعه کبیره